Copyright, ‘commercial use’ en Creative Commens (Zero)

Afbeeldingen en lettertypes vallen onder de ‘copyright’ wetgeving (in het Nederlands heet dat auteursrecht). Wanneer je afbeeldingen gebruikt in content die je publiceert die je te beschikken over de juiste licentie. Er wordt vaak verschil gemaakt tussen commercieel en niet commercieel gebruik (link naar artikel op

Licenties van afbeeldingen kan je kopen van de rechthebbende of een tussenpersoon. Wanneer je een afbeelding publiceert zonder over de juiste licentie te beschikken ben je strafbaar.

“Creative Commons (CC) is een oorspronkelijk Amerikaans project voor het bevorderen van open inhoud. Het heeft als doel om creatieve werken vrijer beschikbaar te stellen dan bij traditioneel auteursrecht of copyright mogelijk is, zodat die werken bijvoorbeeld gemakkelijker gekopieerd en verspreid kunnen worden of dat anderen er verder aan kunnen werken. Creative Commons biedt verschillende vrije licenties aan die copyrighthouders kunnen gebruiken om bij het verspreiden van informatie problemen te voorkomen die door de huidige auteursrechtwetgeving kunnen optreden.” Bron:


Linkjes naar bronnen en handige sites:


Photoshop / Illustrator / InDesign. by CogitoDesigns for CelestinoWhen do you use what?

Photoshop, Illustrator and InDesign are all powerful graphic design programs. But do you know which one you should use when and why?


Photoshop vs. Illustrator vs. InDesign

by Sam Lundquist, 10 min read

From photo editing to typography tools to sound design, the industry-standard Adobe Creative Suite gives creators of all kinds everything they need to create professional work fast—for literally any type of design project.

For now, let’s get graphic. Whether it’s creating a logo design, designing social media graphics or putting together a brochure, Adobe has created the perfect app solutions with Photoshop, Illustrator and InDesign.

Adobe bouncing icons gif photoshop illustrator indesign

This collection of apps is crazy powerful, and each one is packed with dozens of features that are optimized for specific types of projects. Using the right app for the right project makes the design process better. Period.

Design becomes more efficient because designers can work faster to create more options for their clients in less time. And designers can produce higher quality work with tools that are tailored to the project (you could paint a wall with a garden shovel, but you wouldn’t). Using the right tool also makes you more flexible and able to edit or modify designs based on changing needs.

So how do you know which app to use? Most graphic design jobs can be evaluated along these 3 lines:

1. Print or digital

by CogitoDesigns for Celestino

A print project will be physically printed on some sort of media (e.g. business cards, flyers, t-shirts, packaging, stickers and more). Digital projects will be viewed on a screen (e.g. social media graphics, banner ads, websites, e-books, presentations and more).

2. Image or text

by Evilltimm for Baubles and Beads


by pecas for The Narrative Loft


Image projects involve visual elements like photos, illustrations, shapes and patterns. Text projects focus on words, whether it’s a few (business cards) or a bunch (brochures and booklets). Often, projects will use both.

3. Vector or raster

by bo_rad for The Burger State


via Unsplash


A vector project is an image built with lines and curves that can be enlarged or shrunk-down to any size (e.g. logos). A raster project is an image built out of a set number of pixels that will change in quality when resized (e.g. photos).

So, pick an app, any app. Let’s take a look at when you should use each.

Photoshop vs Illustrator vs InDesign: Which adobe app is best for what graphic design project?

When should I use Photoshop?

What’s Photoshop good for? This one’s pretty easy (hint: it’s in the name). Yup, photos. The app was originally designed as a comprehensive solution for creating, editing and retouching any type of raster image. Since then, Photoshop has evolved a full slate of tools that allow users to do so much more. Fine artists use it to draw, sketch and even paint digitally. Photographers use it to adjust and transform their photos with color and lighting. Production designers use it to create web-ready digital images.

Screen Shot 2016-08-10 at 11.22.33 AM

Let’s make a rad album cover. First up: an awesome background photo edited in Photoshop.

When most people think of graphic design, they think Photoshop. And it’s true: Photoshop is the most powerful app for both creating and enhancing images. Layers make it simple to develop templates that can be edited and rearranged with one click. The adjustment tools are much more powerful than any of the other apps and allow tiny tweaks to be made to color, contrast, brightness and more.

But Photoshop isn’t always the best solution. Here’s a look at when Photoshop works best and some instances it makes more sense to move over to Illustrator or InDesign.

Use Photoshop when…

  • It’s time to retouch photos. Need to color correct a photo? Or tame some flyaway hair? Or digitally zap a zit? Photoshop = photos. And there’s no better tool.
  • You need to edit artwork for digital or print. That could be a photo, painting, drawing, or anything else. Photoshop is the right tool to make sure every line, shadow and texture is in place. Then, you can use that artwork anywhere, either on its own or in a Illustrator or InDesign project.
  • You want digital images for the web like social media images, banner ads, email headers, videos etc. Creating these images in Photoshop will ensure they’re right size and optimized for the web.
  • You have to create a website or app mockup. Layers make it easy to move UI elements around, and because Photoshop is a pixel-based editing program, you’ll know that your design is sized correctly for any screen size.
  • You want to get fancy with animation and video. Today, cameras can not only shoot fantastic photos, but they can also capture some pretty sweet video, too. Photoshop makes it easy to cut together simple video clips and add graphics, filters, text, animation and more.

Use a different app when…

  • You need to create a logo. Because they’re used so many different places, logos need to be resizeable. Photoshop isn’t optimized to create vector artwork, so unless you want to stumble through a bunch of challenging workarounds, your images will exist at only one size. If you need to enlarge them, they will likely get pixelated and “blurry,” making them unacceptable for printing.
  • You need to layout lots oftext. Whether it’s print or digital, Photoshop doesn’t handle large amounts of text very well. Headlines and short lines of copy for images like banner ads and social media graphics are fine, but if you’re dealing with paragraphs of text, try Illustrator or InDesign.

When should I use Illustrator?

Illustrator is Adobe’s magic vector-image machine. That means that anything created in Illustrator can be scaled to teeny-tiny favicon thumbnails or ginormous Times Square billboards—all without losing any quality or adding any weird pixelation. A design created in Illustrator will look identical on a business card or a bus wrap. And that makes it a logo’s best friend.

Screen Shot 2016-08-10 at 12.14.26 PM
A bad-ass band needs a bad-ass logo and some killer vector art created in Illustrator.

When you think print, think Illustrator. Using this app’s tools you can easily design layouts, set type, create design elements and even place raster images made with Photoshop. It’s really the best of both worlds. Plus, the freeform, flexible artboard workspace makes it easy to dream up and experiment with ideas before you finalize them—all in the same place.

Illustrator is powerful, but just like Photoshop it has its own set of limitations. Take a look at when Illustrator will be your bestie, and when you might need to find another friend to hang with.

Use Illustrator when…

  • You need to create a logo, icon or brand mascot. Every vector shape and line created in Illustrator can be blown up to any size, which makes it ideal for images that need to be used in many different ways.
  • You want a one-page print piece. Illustrator is perfect for posters, business cards, flyers and notecards. The app’s powerful vector tools to create visually punchy headlines that can be combined with other raster images.
  • You need to set type for a logo. Illustrator’s typesetting features are incredibly powerful, enabling any text to be transformed into a fully editable shape that can be stretched, skewed and transformed any way imaginable. Looking for the perfect logotype? Start here.

Use a different app when…

  • You need to edit images. If a raster image (photo or artwork) is being used in a composition, Illustrator has few tools to edit that image directly. Photoshop can make more comprehensive adjustments like color, contrast and brightness.
  • You need to create multi-page documents. Illustrator can handle one-pagers like a charm, but for anything more InDesign is the way to go because of features like page numbering, master page templates and better text layout functionality.

When should I use InDesign?

Adobe developed InDesign for the desktop publishing market, and it’s primarily used to layout newspapers, magazines, books, posters and flyers. Pretty much anything with large amounts of text should go straight into InDesign.

Screen Shot 2016-08-10 at 12.22.04 PM
Time to put it all together. Check out these sweet digital liner notes laid out with InDesign.

But Illustrator can layout text too, right? Yeah, but InDesign kicks that up a notch—and then some. InDesign allows you to set-up master page templates so page designs are instantly unified throughout the entire document. Pages are numbered automatically and can easily be re-ordered, duplicated and swapped. Text styles, columns, margins and other features specific to publishing are also much more robust. Put simply, if it’s got text, InDesign can handle it.

InDesign was built with some very specific uses in mind. Here’s when you should go with this solution.

Use InDesign when…

  • You need to layout a multi-page, text-heavy piece. Print or digital, InDesign was made to layout text, period. If you’re designing a magazine, brochure or booklet, you’ll want to make this your first stop. Of the three applications, InDesign has the most robust typesetting features available, and it integrates with Adobe Digital Publishing Solution, allowing you to create fully interactive e-books, magazines, and other digital publications.

Use a different app when…

  • You need to design for smaller jobs (like business cards and flyers). Illustrator can work just as well.
  • You need to edit images. InDesign has little to no image editing capabilities. Photoshop can make more comprehensive adjustments like color, contrast and brightness.
  • You need to design a logo. InDesign can create limited shapes, but if you need a logo for your document, design it first in Illustrator and then import it.

The right tool for the right job

Want great work? Use the right tool. Want kick-ass, amazing, mind-blowing work? Learn how to combine all of the features of Photoshop, Illustrator and InDesign. These apps can all work together seamlessly to create designs that blow everyone away.

Once you’ve found the app you need for a project, become an expert in everything it does so you can start working more efficiently and creating more flexible, high-quality designs. One place to start: An awesome online resource filled with classes for beginners and experts on every single feature of the Adobe Creative Suite.

And don’t forget to check out the design tutorials on our blog. Here’s a few articles to get you started on digging deeper into Photoshop, Illustrator and InDesign:

Photoshop tutorials & tools

Illustrator tutorials & tools

InDesign tutorials & tools


Voor je een goede doelgroepanalyse kunt maken moet je een goed idee hebben van de opdracht. Na de introductie van deze training beantwoord je de volgende vragen: Wat is nu eigenlijk de case en welke partijen zijn daar bij betrokken? Wat zijn hun belangen?

Doel en gedragsverandering

Wat is de essentie voor de verschillende partijen en wat is het doel van de opdrachtgever? Op welke verandering wordt ingezet en waarom?


Continue reading Doelgroepanalyse

Wat is Scrum? Hoe werkt het?



Scrum is een projectaanpak waarmee in projecten sneller en beter resultaat wordt bereikt. Elk project kan in beginsel met Scrum worden uitgevoerd. Wij zijn gespecialiseerd in toepassing buiten de softwareontwikkeling. Het raamwerk van Scrum bestaat uit rollen, ceremonies en lijsten. Lees er meer over in ons boek Scrum in Actie en bekijk het filmpje.


Zelforganiserend multidisciplinair team
Leden voelen gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het resultaat
Product Owner
Nauw betrokken opdrachtgever die productverantwoordelijkheid draagt bepaalt prioriteiten, geeft richting en heeft mandaat om besluiten te nemen
Scrum Master
Laat het team optimaal presteren
Zorgt voor overzicht, snelheid, reflectie en bewaakt het proces
Betrokkenen bij het project, onderscheid in gebruikers en beslissers
Hebben invloed tijdens de review.


Het scrumproces kent een vast ritme. De ceremonies volgen altijd in dezelfde volgorde.

In een korte tijdsperiode (sprint) worden onderdelen van het project uitgewerkt
Het werk voor de komende sprint plant het team met de product owner in de sprintplanning
Stand up
Het team bespreekt dagelijks in 15 minuten de voortgang van het project en eventuele knelpunten
De oplevering en demonstratie van de resultaten van de sprint
Dit is het moment voor de stakeholders/klanten/burgers om feedback te geven
Het team evalueert zijn prestaties en maakt werkafspraken om het teamproces te verbeteren
De sprint is afgerond en de nieuwe sprint start met een nieuwe sprintplanning


Scrum is bekend om de flipovervellen beplakt met post-its. We gebruiken verschillende van deze flip-overs als lijsten. Dit zijn hulpmiddelen om het werkproces voor iedereen transparant en overzichtelijk te maken. De lijsten zijn:

Product Backlog
Een geprioriteerde lijst met alle kenmerken en eisen van het eindproduct. Deze wordt bij de projectstart gemaakt en onderweg continu geactualiseerd
Sprint Backlog
Een geselecteerde verzameling product backlog items voor de sprint. Deze maak je elke sprint opnieuw
Definition of Done
Dit zijn de criteria om na afloop van de sprint te kunnen beoordelen of het resultaat voldoet aan de eisen.
Het bekendste hulpmiddel van Scrum. Op een bord met de kolommen To do, Busy en Done. Onder To do hangt het team al haar taken van de huidige sprint en verplaatst deze post-its naar Busy en Done tijdens de Stand ups. Aan het eind van de sprint hangt alles op Done en zijn de sprintresultaten klaar, op naar de volgende sprint!

Desinformatie klimaatsceptici: ‘Het klimaat verandert altijd!’


De cultuuroorlog heeft het klimaatdebat bereikt

Drie procent nep-Galileo’s

Nu de verduurzaming van Nederland vorm moet krijgen, proberen pseudosceptici het klimaatdebat te verstoren met een desinformatiecampagne. Hun tactieken zijn bekend, maar daarom niet minder hinderlijk.

Jaap Tielbeke, beeld Joep Bertrams – 9 januari 2019

En Galileo Galilei dan? Ging hij niet ook dwars tegen de vermeende consensus in, gedreven door een onstilbare honger naar de waarheid, onbevreesd voor intimidatie en wars van dogma’s? Is zijn verhaal niet het ultieme bewijs dat de meerderheid niet altijd het gelijk aan haar zijde heeft? Nee, geharnaste klimaatontkenners laten zich niet zomaar overtuigen door de tegenwerping dat minstens 97 procent van de klimaatwetenschappers het erover eens is dat de mens verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde. Zoals Galileo de leerstellingen van de katholieke kerk trotseerde, zo weigeren zij zich te conformeren aan de ‘klimaatreligie’. Hoe groter de overeenstemming, hoe verdachter de bevindingen, lijkt hun credo.

Het is een beproefd recept: schilder je tegenstanders af als een dominante kliek die geen tegenspraak duldt en je meet jezelf automatisch de heroïsche rol van verzetsstrijder aan. Jij zegt wat ‘niet gezegd mag worden’ en trekt je niets aan van de verstikkende ‘politieke correctheid’. Of het nu gaat over migratie of over duurzaamheid, je vijand is dezelfde: de ‘deugende’ elite die het land naar de knoppen helpt. Eerst door de grenzen wagenwijd open te zetten, nu door burgers peperdure warmtepompen door de strot te duwen. Maar jij laat je niet misleiden door de alarmistische verhalen van de zogenaamde ‘klimaatwetenschappers’, jij weet dat het allemaal indoctrinatie is. Alleen hoor je dat natuurlijk niet in de mainstream media.

Dat er mensen bestaan die weigeren te geloven dat de mens de temperatuur doet stijgen, is geen nieuws. Maar sinds de presentatie van het voorlopige klimaatakkoord is het duurzaamheidsdebat een frontlinie geworden van de voortwoekerende cultuuroorlog. Na het Marrakesh-pact hebben de usual suspects in rechtse Twitter-kringen een nieuw doelwit gevonden. Als op commando richten ze hun pijlen op de woordvoerders van het ‘groene evangelie’: onder ieder bericht van weerman Gerrit Hiemstra duikt een schuimbekkend trollenleger op en ook ‘klimaatpaus’ Ed Nijpels, de vvd-coryfee die het polderoverleg coördineert, moet het ontgelden. De ‘nijpelitaanse maffia’ is hun scheldnaam voor de mensen aan de klimaattafels.

Naar goed gebruik gaat zo’n cultuuroorlog gepaard met een desinformatiecampagne, compleet met verdraaide feiten, misleidende data en klinkklare onzin. En wie hoopte dat dit offensief beperkt zou blijven tot sociale media of obscure websites komt bedrogen uit. Vlak voor de jaarwisseling pakte De Telegraaf groot uit met nieuws over een ‘manifest’ dat was ondertekend door ‘24 professoren, ingenieurs en andere experts’. Daarin waarschuwen ze voor ‘rampzalige’ gevolgen van de klimaatwet. ‘Handhaving ervan veroorzaakt een catastrofe van armoede, kou en honger. Economisch maakt het Nederland tot een derdewereldland.’

Wetenschappelijke onderbouwing voor die tamelijk alarmistische stelling ontbreekt, maar dat mag eigenlijk geen verrassing wekken als je het lijstje ‘deskundigen’ onder de loep neemt. Bijna een derde van de ondertekenaars werkte vroeger bij Shell en minder dan de helft komt uit de wetenschap, ontdekte weblog Sargasso. Alle academici zijn bovendien al lang en breed met emeritaat en geen enkele heeft een achtergrond in klimaatwetenschap. Dat verklaart waarschijnlijk waarom er in het Telegraaf-artikel gretig wordt geput uit het standaardrepertoire van klimaatontkenners (laten we wel wezen: met ‘scepsis’ heeft dit niets te maken).

Nu de simplistische argumenten (‘Het is de zon!’ of ‘Het klimaat verandert altijd!’) aan kracht hebben ingeboet, zijn de meeste ‘twijfelaars’ overgestapt op vernuftigere drogredeneringen. Stellingen die op zichzelf niet zozeer onwaar als wel bedrieglijk zijn. ‘Hoe meer CO2, hoe groener de aarde’, stelde een ingenieur in De Telegraaf. Inderdaad is koolstofdioxide bevorderlijk voor plantengroei, alleen is dat een nogal schrale troost voor de ellende die ons te wachten staat als we op dit tempo doorgaan met het uitstoten van het broeikasgas. Of wat te denken van de bewering dat het klimaat een ‘supertechnisch en superfysisch onderwerp is’? Het zal best, maar gelukkig zijn er superslimme wetenschappers die snappen dat het in de kern niet zo bijster ingewikkeld is: hoe meer fossiele brandstoffen we verbranden, hoe sneller de aarde opwarmt.

Populair is de laatste tijd vooral het argument dat iedere inspanning vergeefs is, omdat onze nationale bijdrage verwaarloosbaar is. Alsof er ook maar iemand is die zal beweren dat Nederland in z’n eentje het hoofd kan bieden aan zo’n overweldigend mondiaal probleem. Daarom zijn er internationale afspraken gemaakt. En anders dan sommige pseudosceptici het nu doen voorkomen is ons land allerminst het braafste jongetje van de klas. Op Europese lijstjes voor duurzame energie bungelen we steevast onderaan. Ook het terugdringen van de CO2-uitstoot gaat nog lang niet hard genoeg, oordeelde de rechtbank afgelopen oktober in de Urgenda-zaak.

Het probleem is niet, zoals het wel eens klinkt, dat het klimaatdebat op deze manier gepolitiseerd raakt. De klimaatcrisis ís in de kern namelijk een politiek vraagstuk. Hoe we de verduurzaming van Nederland vormgeven en hoe we de bijbehorende lusten en lasten verdelen, zijn vragen die raken aan opvattingen over solidariteit en rechtvaardigheid. Daar zal de vvd ongetwijfeld een andere invulling aan geven dan de SP. Dat er verontwaardiging ontstond na de presentatie van het klimaatakkoord is dan ook niet zo verwonderlijk. Want terwijl burgers te horen krijgen dat de elektriciteitsrekening omhoog gaat, wordt de vervuilende industrie uit de wind gehouden. Sybrand Buma voelde de gele hesjes al aankomen. Maar wat de cda-leider maar niet lijkt te begrijpen is dat je de zorgen van de minderbedeelde bevolkingsgroepen prima serieus kunt nemen zonder het klimaatprobleem te bagatelliseren. Door de grote vervuilers te laten betalen, bijvoorbeeld.

‘Handhaving van de klimaatwet veroorzaakt een catastrofe van armoede, kou en honger’

Eigenlijk zou het heerlijk zijn als de klimaatontkenners gelijk hebben. Het leven zou een stuk eenvoudiger zijn als onze economie niet op de schop hoeft om de planeet leefbaar te houden. We zouden met een gerust geweten op vliegvakantie kunnen, de thermostaat van ons slecht geïsoleerde huis ongegeneerd een graadje hoger zetten en lucratieve aandelen Shell kopen. Waarom zouden wetenschappers dat feestje willen verstoren? Waarom zouden ze ons massaal voor de gek houden of onnodig angst aanpraten?

Sommige libertariërs zien de ‘klimaathype’ als een complot van ‘linkse’ politici die erop uit zijn om vrijheden te vernietigen. Een andere, veel gehoorde verklaring is een stuk banaler: ‘groen’ zou big business zijn. Het zou pleitbezorgers van duurzaamheid niet te doen zijn om een betere wereld, maar om hun eigen portemonnee. ‘Het geld gaat ongetwijfeld naar de clubs en aanhangers van klimaatpaus Nijpels, die van Samsom en naar andere belangen in de klimaatindustrie’, suggereerde een van de ondertekenaars in De Telegraaf.

In het spiegeluniversum van klimaatontkenners is het de groene beweging die beleidsmakers in de houdgreep heeft, de hard werkende Nederlander op kosten jaagt en ondertussen haar eigen zakken vult. Het is een even brutale als bespottelijke omkering. In werkelijkheid is het natuurlijk de fossiele industrie die politieke invloed koopt, alles in het werk stelt om haar schadelijke winstmodel overeind te houden en de rekening doorschuift naar de belastingbetaler. Onderzoekers van Drexel University becijferden dat er in Amerika tussen 2000 en 2016 meer dan twee miljard dollar werd uitgegeven aan de lobby rondom klimaatbeleid. Slechts 145 miljoen daarvan kwam van milieuorganisaties of voorstanders van hernieuwbare energie. Een bedrag dat verbleekt bij de 1,1 miljard die de fossiele industrie, energiemaatschappijen en de transportindustrie gezamenlijk spendeerden.

Dat zijn alleen nog maar de bestedingen voor rechtstreekse beïnvloeding van wetgeving. De trukendoos van de fossiele industrie bevat veel meer geraffineerde instrumenten, zo beschrijven Naomi Oreskes en Erik M. Conway in het boek Merchants of Doubt. Net als de tabaksindustrie zijn oliemaatschappijen als Shell, ExxonMobil en BP meesters in het zaaien van twijfel. Ze veegden onwelgevallige informatie onder het tapijt, financierden pseudowetenschappelijke denktanks en huurden pr-bureaus in voor uitgekookte communicatiestrategieën. Kosten noch moeite werden gespaard om burgers en beleidsmakers zand in de ogen te strooien. ‘Communicatief gezien is de klimaatsceptische campagne een meesterstuk’, schreef duurzaamheidsadviseur Jan Paul van Soest in het boek De twijfelbrigade (2014).

Daarbij maakten ze handig gebruik van de angst bij veel media om beticht te worden van partijdigheid of activisme. Zeker in het begin, toen de journalistiek nog niet goed wist wat ze aan moest met dit complexe onderwerp, was de initiële reflex om tegenover iedere wetenschapper die waarschuwde voor de catastrofale opwarming van de aarde iemand te zetten die beweerde dat het allemaal wel mee zou vallen. Zo kreeg een marginale minderheid een onevenredig groot podium. In zijn satirische show toonde John Oliver hoe een ‘statistisch representatief’ debat over klimaatverandering eruitziet: drie ‘twijfelaars’ versus 97 klimaatwetenschappers. Dat zou gebalanceerde verslaggeving zijn.

Het is bewonderenswaardig om te zien hoe een groep klimaatwetenschappers onvermoeibaar onzin bestrijdt. Als Thierry Baudet strooit met grafiekjes die moeten aantonen dat het allemaal wel meevalt met de opwarming van de aarde schrijven zij een stevig onderbouwd artikel waarin ze uitleggen waarom selectief winkelen in wetenschappelijke publicaties misleidend is. Als journalist Marcel Crok in Elsevier betoogt dat klimaatbeleid onhaalbaar en onbetaalbaar is, ontleden zij de aaneenschakeling van drogredeneringen die tot zo’n vertekenende conclusie leiden.

Maar het is ook een ondankbare taak, want zulke fact checks zullen fanatieke twijfelzaaiers niet ontmoedigen. ‘De grootste prestatie van klimaatontkenners is dat ze de wetenschappelijke gemeenschap in de val lokken om tijd, energie en middelen te verspillen aan een marginaal groepje dat zich toch niet laat overtuigen’, twitterde de vooraanstaande klimaatwetenschapper Michael E. Mann onlangs. Een paar jaar geleden maakte hij samen met cartoonist Tom Toles het boek The Madhouse Effect waarin ze op een komische manier de absurditeit van klimaatontkenning blootleggen. Op een van de cartoons tuurt een bebaarde man in een wijd zwart gewaad door een telescoop. De lens staat verkeerd om gedraaid. ‘Mensen lachen niet omdat je Galileo bent’, zegt een mannetje op de achtergrond. ‘Ze lachen omdat je een mafketel bent die zich heeft verkleed en doet alsóf hij Galileo is.’

Frustrerend genoeg is niet iedereen in staat de wannabe-Galileo’s te zien voor wat ze zijn. Voor cda-europarlementariër Annie Schreijer-Pierik was het manifest in De Telegraaf reden om schriftelijke vragen te stellen aan de Europese Commissie. ‘Ik wil weten wat waar is en wat is niet waar (sic.)’, lichtte ze toe op Twitter. Daarmee trapt ze met open ogen in de val van de klimaatontkenners. Om hun doel te bereiken hoeven ze het publiek niet te overtuigen van hun gelijk, het verdacht maken van de wetenschappelijke consensus is al genoeg.

Terwijl: we weten al lang wat waar is en wat niet. Het valt allemaal te lezen in de ipcc-rapporten die met iedere update verontrustender klinken. Die rapporten zijn het resultaat van werkelijk sceptische wetenschapsbeoefening, het onophoudelijk toetsen van hypotheses en die waar nodig bijstellen en aanscherpen. Juist daarom is de consensus over klimaatverandering zo stevig: sinds de Britse fysicus John Tyndall in 1859 het broeikaseffect beschreef, zijn er talloze onderzoeken gedaan naar het effect van de menselijke activiteit en de uitstoot van CO2 op de temperatuur op aarde en hoewel de wetenschap nooit af is, staat één ding buiten kijf: als we de uitstoot van broeikasgassen niet rap terugdringen, zal het leven op aarde voor toekomstige generaties een stuk onaangenamer worden. Daar verandert een manifest van een stel verwarde kwakzalvers die zich moedige vrijdenkers wanen niets aan, net zo min als dat zwaartekracht zich laat afschaffen met een referendum. Om Galileo te parafraseren: eppur si scalda (en toch warmt het op).


_ _ _ _ _ _ _ _ Voor de lessen van Edo